Η Ελλάδα και η Πορτογαλίαέχουν δύο σοβαρά
οικονομικά προβλήματα. Πρώτον, τη δημοσιονομική τους κατάσταση, με έλλειμμα και
χρέος να βρίσκονται σε δυσθεώρητα επίπεδα, και δεύτερον, το γεγονός ότι η
ανταγωνιστικότητά τους έχει υποχωρήσει κάθετα.Η Ισπανία και η Ιταλία αντιμετωπίζουν,
επίσης, σοβαρά προβλήματα. Το γεγονός ότι και οι τέσσερις είναι μέλη της
ευρωζώνης τις αναγκάζει να βρουν κοινές λύσεις.
Για παράδειγμα,ούτε η Ελλάδα ούτε κάποια άλλη χώρα σε παρόμοια κατάσταση
μπορεί να φύγει από την ευρωζώνη (ακόμη και μία υπόνοια ότι κάτι τέτοιο
μπορεί να συμβεί θα οδηγούσε σε άμεση τραπεζική κρίση). Πέρα από τις άμεσες
επιπτώσεις σε μισθούς, τιμές και επιτόκια, λόγω του ότι το χρέος της χώρας
είναι σε ευρώ, ενδεχόμενη αποχώρηση από την ευρωζώνη θα οδηγούσε σε δέσμευση
ελληνικών περιουσιακών στοιχείων στο εξωτερικό αλλά και σε διακοπή των
χρηματοδοτήσεων από την Ε.Ε. Υπό αυτήν την έννοια, η Ελλάδα έχει δυσκολότερα
θέματα να αντιμετωπίσει απ’ ό,τι η Αργεντινή το 2000.
Ανάλογα,καμία χώρα του «Club Med»δεν μπορεί να προχωρήσει σε
πτώχευση και αθέτηση αποπληρωμής του δημόσιου χρέους της. Ακόμη και εάν
κατόρθωναν να αντιμετωπίσουν τις αρχικές συνέπειες στο χρηματοοικονομικό τους
σύστημα, δεν θα είχαν, πλέον, πρόσβαση σε δανεισμό. Εάν δεν μπορούν να δανειστούν,
τότε θα πρέπει να μειώσουν τις δαπάνες στο ίδιο επίπεδο με τα έσοδα.Η
πτώχευση θα δυσχέραινε, δεν θα έλυνε τα δημοσιονομικά τους προβλήματα, ενώ θα
δημιουργούσε επιπρόσθετα προβλήματα και στο τραπεζικό σύστημα της Γερμανίας που
έχει υψηλή έκθεση σε αυτές τις αγορές.
Αρκετοί Έλληνες συνεχίζουν να ευελπιστούν σε διάσωση από
κάποιο πλουσιότερο κράτος της ευρωζώνης, υπό το πρίσμα ότι σε περίπτωση που η
Ελλάδα πτωχεύσει και εγκαταλείψει την ευρωζώνη -σαφώς κάτι που δεν τη συμφέρει-
τότε θα δημιουργηθεί ένα ντόμινο προβλημάτων. Όμως κάτι τέτοιο θα είχε και
ηθικές επιπλοκές.
Από την άλλη πλευρά, ενδεχόμενο υποτίμησης του νομίσματοςδεν υπάρχει
με δεδομένη τη συμμετοχή στην ευρωζώνη. Επίσης, η επιβολή μέτρων κάθετης
μείωσης των μισθών -κάτι που εφάρμοσαν η Ιρλανδία και η Λετονία- δεν μπορεί να
συμβεί στο «Club Med», καθώς θα προκαλέσει σωρεία διαμαρτυριών και παράλληλα θα
διευρύνει το χάσμα Βορρά - Νότου.
Τι θα πρέπει, λοιπόν, να γίνει;
Όταν ένα κράτος-μέλος ομοσπονδιακής ένωσης έχει σοβαρά δημοσιονομικά προβλήματα
και ξεμένει από χρήμα, τότε τι κάνει; Εκδίδει IOUs. Το έπραξαν η
Καλιφόρνια και κάποιες επαρχίες της Αργεντινής πριν απότο 2000.
Για παράδειγμα,στην περίπτωση της Πορτογαλίας μπορούμε να το
«μεταφράσουμε»ωςIOU εσκούδο (το νόμισμα της Πορτογαλίας πριν από
την ένταξη στην ευρωζώνη).Στην ουσία, η κυβέρνηση θα «περάσει» νόμο βάσει
του οποίου το IOU εσκούδο θα χρησιμοποιείται για όλες τις συναλλαγές στο
εσωτερικό της χώρας, με εξαίρεση τα φορολογικά έσοδα, αλλά όχι για τις
συναλλαγές των Πορτογάλων με το εξωτερικό. Οι μισθοί και οι πληρωμές δημοσίου
και ιδιωτικού τομέα θα γίνονται σε IOU εσκούδο, αλλά και οι πληρωμές τόκων
μεταξύ των κατοίκων της χώρας. Οι καταθέσεις των Πορτογάλων στο
εσωτερικό καθώς και τα τραπεζικά δάνεια που λαμβάνουν θα είναι σε IOU
εσκούδο, ενώ όλα τα υπόλοιπα θα παραμείνουν σε ευρώ.
Αυτό που θα προσφέρει αξία στο IOU εσκούδο θα είναι η προσπάθεια να υπάρξει
κάποια στιγμή απόλυτη ισοτιμία του με το ευρώ. Η αξιοπιστία του μπορεί να
αμφισβητηθεί μόνο από τους εντελώς κυνικούς.
Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι η κυβέρνηση, η οποία θα έχει φορολογικά έσοδα σε ευρώ,
θα είναι long σε ευρώ, ενώ ο ιδιωτικός τομέας της χώρας θα είναι long σε
εσκούδο και short σε ευρώ. Η κυβέρνηση θα «περάσει» τη long τοποθέτησή της σε
ευρώ στην Κεντρική Τράπεζα, η οποία πλέον θα ασχολείται με την ισοτιμία IOU
εσκούδο και ευρώ. Στόχος της Κεντρικής Τράπεζας είναι αυτή ηισοτιμία να
αποτυπώνει υποτίμηση της τάξης του 25%(το ποσοστό αυτό μπορεί να διαφέρει
από χώρα σε χώρα). Σε περίπτωση που η Κεντρική Τράπεζα αρνηθεί, βάσει της
Συνθήκης του Μάαστριχτ, να πράξει κάτι τέτοιο, μπορεί να το αναλάβει το
υπουργείο Οικονομικών.
ΤοIOU εσκούδο δεν θα είναι ανταλλάξιμο, ενώ οι ξένοι δεν θα μπορούν να
δανειστούν σε αυτό. Ουσιαστικά δεν θα πρόκειται για τη χρήση ενός νέου
«κανονικού» νομίσματος, αλλάγια ένα υποκατάστατο του οποίου η χρήση θα
έχει συγκεκριμένη χρονική διάρκεια, ας πούμε τέσσερα χρόνια.
Όλες οι υποχρεώσεις στο εξωτερικό δεν θα αλλάξουν. Το ίδιο ισχύει στη σχέση μισθών
- τιμών και φορολογικών εσόδων στο εσωτερικό, που θα παραμείνει ίδια. Αυτό που
αλλάζει είναι το ποιο νόμισμα χρησιμοποιείται στις πληρωμές στην εγχώρια αγορά
και στο εξωτερικό. Σημειώνεται ότιοι τουρίστες θα συνεχίσουν να πληρώνουν σε
ευρώ. Οι μισθοί αλλά και το κόστος στην Πορτογαλία θα υποχωρήσουν σε σύγκριση
με το παρελθόν, θα υπάρξει αύξηση των εσόδων, ενώ παράλληλα μείωση (εάν
συγκριθούν με τα αντίστοιχα ποσά που θα πληρώνονταν σε ευρώ) των τόκων που
καταβάλλονται στους Πορτογάλους πολίτες.
Σαφώς πρόκειται για μια περίπλοκη διαδικασία, έναν μη ελκυστικό μηχανισμό
διπλού νομίσματος.Όμως μπορεί να δουλέψει. Άλλωστε τα έχει καταφέρει σε
άλλες χώρες και υπό άλλες συνθήκες. Θα προστατέψει το γερμανικό τραπεζικό
σύστημα, θα διαφυλάξει τη βασική ύπαρξη του ευρώ και για τις χώρες της
ευρωζώνης που βρίσκονται στα πρόθυρα χρεοκοπίας θα είναι η λιγότερο κακή λύση.
* Ο κ. Charles Goodhart είναι καθηγητής στο Financial Markets Group, London
School of Economics. Ο κ
. Δημήτριος Τσομώκος είναι στο
University Reader και στέλεχος στα
Said
Business School και
St
Edmund Hall στο
Oxford
University.
(από τους
Financial
Times)