Η διαδικασία της μετατροπής του άνθρακα που βρίσκεται σε μεγάλα βάθη σε
αέριο, είναι γνωστή ως «υπόγεια αεριοποίηση του άνθρακα» (underground
coal gasification - UCG). Για να πραγματοποιηθεί η αντίδραση,
οξειδωτικοί παράγοντες (οξυγόνο ή εμπλουτισμένος αέρας με νερό)
διοχετεύονται στα στρώματα άνθρακα με αποτέλεσμα την καύση του σε υψηλές
πιέσεις.
Ένα νέο ερευνητικό πρόγραμμα που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή
Ένωση και πραγματοποιείται με τη συμμετοχή εταίρων από πέντε ευρωπαϊκές
χώρες, υπόσχεται τη μετατροπή «καθαρής» ενέργειας από «βρόμικα» ορυκτά
καύσιμα. Πρόκειται για το πρώτο πρόγραμμα, από πλευράς Βουλγαρίας, το
οποίο χρηματοδοτείται από την Ερευνητική Δράση για Άνθρακα και Χάλυβα
(Program of the Research Fund for Coal and Steel (RFCS), της Ευρωπαϊκής
Ένωσης.
H Overgas είναι ο συντονιστής αυτής της πρωτοβουλίας και οι εταίροι του
έργου είναι αναγνωρίσιμοι ευρωπαϊκοί ερευνητικοί οργανισμοί και
επιχειρήσεις, όπως το Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης
(ΕΚΕΤΑ), το Technical University of Lisbon (Portugal), το Geological
Institute of the Bulgarian Academy of Sciences, το University of Leeds
(UK), η γερμανική εταιρεία DMT GmbH & Co, το National Research
Institution for Geosciences in Germany (German Research Centre for
Geosciences) και η βρετανική UCG Engineering Ltd.
Η πολυεθνική αυτή ομάδα, αποτελούμενη από μηχανικούς και επιστήμονες,
πρόκειται να διερευνήσει το ενδεχόμενο να χρησιμοποιηθούν μεγάλου βάθους
φλέβες άνθρακα (>1.200μ κάτω από το έδαφος) για την παραγωγή
καθαρότερης, ασφαλέστερης και φθηνότερης ενέργειας.
Παρά την ολοένα και αυξανόμενη τάση για μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές
ενέργειας, τα στερεά καύσιμα, και ειδικότερα ο άνθρακας, θα παραμείνει η
κύρια πηγή ενέργειας για αρκετά χρόνια ακόμα. Ωστόσο, πολλά αποθέματα
άνθρακα παγκοσμίως, δεν μπορούν να αξιοποιηθούν εξαιτίας του μεγάλου
βάθους στο οποίο βρίσκονται.
Από την άλλη πλευρά, η χρήση των στερεών καυσίμων είναι ο κύριος λόγος
αύξησης της συγκέντρωσης CO2 στην ατμόσφαιρα -και κατ' επέκταση, στην
παγκόσμια κλιματική αλλαγή? ζήτημα που παρουσιάζεται όλο και πιο συχνά
στην πολιτική ατζέντα. Οι επιστήμονες που εμπλέκονται σε αυτό το
πρόγραμμα, αξίας 3 εκατ. ευρώ, το οποίο χρηματοδοτείται από την
Ευρωπαϊκή Ένωση, ένωσαν τις δυνάμεις τους σε μια κοινή προσπάθεια για
την εύρεση λύσης και για τα δύο ζητήματα.
ΑΕΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ
Σύμφωνα με το προτεινόμενο πρόγραμμα, ο άνθρακας θα μετατραπεί, επί
τόπου, σε αέριο παράγοντας ενέργεια, ενώ το αέριο του θερμοκηπίου που θα
προκύψει, θα αποθηκευτεί στο χώρο που θα μείνει (κοιλότητες) από τον
«εξαγόμενο» άνθρακα ή στα παρακείμενα πετρώματα. Η διαδικασία της
μετατροπής του άνθρακα που βρίσκεται σε μεγάλα βάθη, σε αέριο είναι
γνωστή ως «υπόγεια αεριοποίηση του άνθρακα» (underground coal
gasification ? UCG).
Για να πραγματοποιηθεί η αντίδραση, οξειδωτικοί παράγοντες (οξυγόνο ή
εμπλουτισμένος αέρας με νερό) διοχετεύονται στα στρώματα άνθρακα με
αποτέλεσμα την καύση του σε υψηλές πιέσεις. Έτσι παράγεται καύσιμο αέριο
(αποτελούμενο κυρίως από CO2, υδρογόνο, CO, μεθάνιο, καθώς και
μικρότερες ποσότητες από άλλα αέρια), το οποίο εξάγεται μέσω γεωτρήσεων.
Το παραγόμενο αέριο, όταν πλέον έρθει στην επιφάνεια, μπορεί να
χρησιμοποιηθεί ως καύσιμο για την παραγωγή ενέργειας ή ως πρώτη ύλη στη
χημική βιομηχανία (συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής υδρογόνου και
συνθετικού φυσικού αερίου). Το CO2 από το παραγόμενο αέριο μπορεί εύκολα
να διαχωριστεί και μετά τη συμπύκνωση και να εισαχθεί εκ νέου στο
υπέδαφος, προκειμένου να πληρωθούν οι κοιλότητες που προέκυψαν από την
αεριοποίηση.
ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΔΟΚΙΜΕΣ
Η ιδέα της υπόγειας αεριοποίησης του άνθρακα δεν είναι καινούρια ? η
διαδικασία αυτή είναι ο στόχος εκτεταμένης έρευνας και ανάπτυξης τα
τελευταία 90 χρόνια. Αρκετές, μεγάλης κλίμακας, μονάδες παραγωγής
ενέργειας, που κάνουν χρήση της μεθόδου, κατασκευάστηκαν τη δεκαετία του
'80 στην πρώην Σοβιετική Ένωση και τουλάχιστον μια είναι ακόμα σε
λειτουργία στο Angren, στο Uzbekistan.
Η μέθοδος UCG έχει δοκιμαστεί σε παραπάνω από 50 διαφορετικές δοκιμές,
παγκοσμίως. Η τεχνολογία αυτή δοκιμάστηκε σε βαθιές φλέβες άνθρακα όταν η
Ε.Ε. χρηματοδότησε μια ισπανική δοκιμή (1992-1999) κάνοντας χρήση
τεχνολογίας από τη βιομηχανία πετρελαίου και αερίου. Η εμπορική
εκμετάλλευση της τεχνολογίας γίνεται ήδη στην Αυστραλία, τις ΗΠΑ και την
Κίνα, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν ήδη εκδοθεί οι άδειες για την
εφαρμογή της σε θαλάσσια περιοχή. Για τη διαδικασία αυτή η επιπλέον
έρευνα που απαιτείται είναι μικρή.
«Το προτεινόμενο πρόγραμμα όπου γίνεται συνδυασμός υπόγειας
αεριοποίησης με επακόλουθη αποθήκευση του διοξειδίου του άνθρακα στην
ίδια θέση χρησιμοποιώντας τις ίδιες γεωτρήσεις, είναι εντελώς
καινούργιο», λέει ο καθηγ. Georgi Dimov, από την Overgas, επιστημονικός
υπεύθυνος του έργου. Η ερευνητική ομάδα του έργου θα εκτιμήσει την
εφαρμοσιμότητα της μεθόδου σε στρώματα άνθρακα που βρίσκονται σε μεγάλο
βάθος, στη Βουλγαρία. Για την αξιολόγηση θα χρησιμοποιηθούν δεδομένα από
επιλεγμένη περιοχή και θα γίνει προσομοίωση της διαδικασίας,
συμπεριλαμβανομένης της καύσης, της εξαγωγής αερίου και την αποθήκευση
του CO2. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί σε πιθανούς κινδύνους για το
περιβάλλον, όπως το ενδεχόμενο να υπάρξει διαρροή του αποθηκευμένου CO2
μέσω ρωγμών των περιβαλλόντων πετρωμάτων.
ΤΑ ΤΕΛΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΝΑΜΕΝΟΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 2013
Εάν τα αποτελέσματα της έρευνας αποδειχθούν θετικά, προβλέπεται
ανάπτυξη μελλοντικών σχεδίων για τη δημιουργία ενός πειραματικού πεδίου
από τη βιομηχανία. Ενεργή συμμετοχή στο ευρωπαϊκό αυτό πρόγραμμα έχει
και το ΕΚΕΤΑ/ΙΤΕΣΚ (Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης/
Ινστιτούτο Τεχνολογίας & Εφαρμογών Στερεών Καυσίμων), Ινστιτούτο με
έντονη και πετυχημένη ερευνητική δραστηριότητα στις νέες τεχνολογίες
Δέσμευσης και Αποθήκευσης του Διοξειδίου του Άνθρακα (CCS Technologies).
Είναι ένα έργο αρκετά καινοτόμο για τα ελληνικά δεδομένα και η
συμμετοχή σε αυτό είναι πολύ σημαντική μιας και η Ελλάδα είναι η δεύτερη
στην Ευρώπη χώρα που βασίζει την ενέργειά της στην καύση του λιγνίτη.
(από την εφημερίδα "Ημερησία")