«Σωσίβια!»
Αυτό είναι το μήνυμα των αγορών ομολόγων για την παγκόσμια οικονομία.
Οι επενδυτές σπεύδουν να αγοράσουν ομόλογα της Αμερικής, της Γερμανίας
και κάνα δύο άλλων «ασφαλών» οικονομιών. Οταν είναι πρόθυμοι να
δανείσουν στην αμερικανική κυβέρνηση κεφάλαια για μία δεκαετία έναντι
απόδοσης μικρότερης του 1,5%, ή προεξοφλούν χρόνια στασιμότητας και
αποπληθωρισμού, ή έχουν τρομοκρατηθεί από την επικείμενη καταστροφή. Σε
κάθε περίπτωση, κάτι δεν πάει καλά στην παγκόσμια οικονομία.
Κίνδυνος καταστροφής
Αυτό το κάτι
είναι ένας συνδυασμός παραπαίουσας ανάπτυξης και εντεινόμενου κινδύνου
καταστροφής. Σε όλον τον πλανήτη οι οικονομίες αποδυναμώνονται και στην
περιφέρεια της Ευρωζώνης βαθαίνει η ύφεση. Τα στοιχεία των τελευταίων
τριών μηνών για την απασχόληση στις ΗΠΑ καταδεικνύουν πως η ανάκαμψη της
αμερικανικής οικονομίας κινδυνεύει. Και οι μεγαλύτερες αναδυόμενες
οικονομίες μοιάζουν να έχουν χτυπήσει σε σκόπελο. Ακόμη και αυτή η
προοπτική, όμως, φαίνεται μια καλή έκβαση αν συγκριθεί με τον
εντεινόμενο κίνδυνο διάσπασης της Ευρωζώνης. Η Ε.E., η μεγαλύτερη
οικονομική ζώνη στον κόσμο, ενδέχεται να βυθιστεί σε ένα σπειροειδές
κατάρρευσης τραπεζών, πτωχεύσεων και ύφεσης, σε μια οικονομική συμφορά,
δίπλα στην οποία θα ωχριούν όσα ακολούθησαν την κατάρρευση της Lehman
Brothers το 2008. Η πιθανότητα εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ,
επιδείνωσης του ισπανικού τραπεζικού τομέα και ενός κύματος ραγδαίων
εκροών κεφαλαίων έχει αυξήσει τους κινδύνους.
Αν οι Ευρωπαίοι
πολιτικοί παρουσιάσουν κάποια αξιόπιστη λύση δεν είναι βέβαιο πως η
οικονομία θα εξελιχθεί ομαλά. Αλλά, αν δεν παρουσιάσουν λύση, η
οικονομική τραγωδία είναι βέβαιη. Και εκπλήττει ο βαθμός στον οποίο η
παγκόσμια οικονομία εξαρτάται από τη Γερμανίδα καγκελάριο. Υπό μία
έννοια είναι άδικο να δείχνει κανείς με το δάχτυλο την κ. Μέρκελ. Στο
εσωτερικό της Ευρώπης οι επενδυτές δεν ανησυχούν για τη συνετή κυβέρνηση
της κ. Μέρκελ. Το πρόβλημα είναι η απώλεια εμπιστοσύνης στις οικονομίες
που δεν κυβερνώνται εξ ίσου συνετά.
Ας μην είμαστε, όμως, τόσο
καλόπιστοι. Πρώτα απ’ όλα ο πρότερος καλός βίος μετράει ελάχιστα αυτή τη
στιγμή: αν καταρρεύσει το ευρώ, η Γερμανία θα δεχθεί τεράστιο πλήγμα. Η
υποβάθμιση ορισμένων τραπεζών της μέσα στην εβδομάδα ήταν ενδεικτική.
Επιπλέον, τα αναμφισβήτητα λάθη σε Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία, Ιταλία
και Ισπανία έχουν συνδυαστεί με λάθη των πιστωτριών χωρών: υπερβολική
έμφαση στη λιτότητα, σειρά ημιτελών σχεδίων διάσωσης και άρνηση ενός
σαφούς σχεδίου δημοσιονομικής και τραπεζικής ενοποίησης. Αυτές είναι οι
αιτίες που το ευρώ βρίσκεται τόσο κοντά στην καταστροφή. Και εφ’ όσον η
Γερμανία έχει καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη στάση αυτή, το μεγαλύτερο
μέρος της ευθύνης βαραίνει το Βερολίνο.
Εκτός Γερμανίας έχει
διαμορφωθεί συναίνεση περί του τι χρειάζεται για να διατηρηθεί το ενιαίο
νόμισμα: στροφή από τη λιτότητα στην ανάπτυξη, μια τραπεζική ένωση και
μια περιορισμένη έκδοση κοινού χρέους ώστε να δοθεί στις οικονομίες της
περιφέρειας ο χρόνος να μειώσουν το χρέος τους. Αυτή είναι η επωδός που
επαναλαμβάνουν Ουάσιγκτον, Πεκίνο, Λονδίνο και οι περισσότερες
πρωτεύουσες της Ευρωζώνης. Γιατί δεν ενεργοποιείται η πλέον επιφυλακτική
πολιτικός της Ευρώπης; Οι επικριτές της της προσάπτουν δειλία. Η κ.
Μέρκελ ουδέποτε εξήγησε πραγματικά στον γερμανικό λαό ότι πρέπει να
διαλέξει ανάμεσα στη χρηματοδότηση των εταίρων του και τη διάλυση του
ευρώ. Ενας απ’ τους λόγους που η πλειονότητα των Γερμανών εναντιώνεται
στην έκδοση κοινού χρέους είναι ότι πιστεύει πως το ευρώ μπορεί να
επιβιώσει χωρίς κάτι τέτοιο.
Η κ. Μέρκελ πρέπει να παρουσιάσει ένα
σχέδιο το αργότερο στη σύνοδο κορυφής της 28ης Ιουνίου ή και νωρίτερα,
αν οι εκλογές στην Ελλάδα προκαλέσουν πανικό. Πρέπει να είναι αρκετά
εξειδικευμένο ώστε να διαλύσει κάθε αμφιβολία για το κατά πόσον είναι
αποφασισμένη η Γερμανία να σώσει το ευρώ. Από τη στιγμή που θα είναι
σαφής η δέσμευση της Γερμανίας, η ΕΚΤ θα μπορεί να δράσει πιο δυναμικά.
Αν έχει περιοριστεί ο φόβος μιας θεομηνίας, μπορεί να ανακάμψει η
εμπιστοσύνη των επενδυτών και να αντιστραφεί η πορεία. Η παγκόσμια
οικονομία θα πρέπει και πάλι να παλέψει με την αναιμική ανάπτυξη. Αλλά
θα έχει κάνει ένα βήμα μακριά από τον γκρεμό. Κυρία Μέρκελ, η απόφαση
είναι δική σας.